Uyuşturucu Madde Ticareti Suçu ve Cezası

Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 188. maddesi ve devamında yer alan hükümler, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticaretine ilişkin suçları kapsamaktadır. Kanun koyucu, bu maddelerin kesin bir tanımını yapmaktan kaçınarak, kimya ve farmakoloji alanındaki sürekli gelişmeleri ve yeni sentetik maddelerin ortaya çıkışını göz önünde bulundurarak, somut olay bazında değerlendirme yetkisini yargı mercilerine bırakmıştır. Bu yaklaşım, kişi özgürlükleri ve suçun güncel gelişmelerine adaptasyon açısından önem taşımaktadır.

Aşağıda, TCK m. 188 ve ilgili hükümler ışığında düzenlenen uyuşturucu madde ticaretine ilişkin suçlar, ağırlaştırıcı nedenler ve etkin pişmanlık müessesesi detaylıca incelenmiştir.

Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde Ticaretine İlişkin Suç Tipleri

1. Uyuşturucu Madde İmal, İthal ve İhraç Suçu (TCK m. 188/1)

Bu fıkra, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin ruhsatsız veya ruhsata aykırı bir biçimde; imal edilmesi, ithal edilmesi veya ihraç edilmesi eylemlerini suç olarak düzenlemektedir.

• Ceza Miktarı: Yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis cezası ve yirmi bin güne kadar adli para cezası öngörülmüştür.
• Manevi Unsur: Failin, eylemlerinin (imal, ithal, ihraç) herhangi bir hukuki dayanağının olmadığını ve bu maddenin uyuşturucu veya uyarıcı nitelikte olduğunu bilerek ve isteyerek hareket etmesi gerekir (kast). Maddenin niteliği hakkında hataya düşülmesi halinde, genel hükümlere göre değerlendirme yapılacaktır.

Önemli İstisna: TCK m. 191/8, yargılama neticesinde eylemin “kullanmak için uyuşturucu madde satın alma, bulundurma veya kullanma” (TCK m. 191/1) suçu olduğunun tespit edilmesi halinde, genel hükümlerdeki alt sınır şartına bakılmaksızın (CMK m. 231’deki 2 yıllık sınır), Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kararı verilebilmesine olanak sağlamaktadır.

2. Uyuşturucu Madde Satma, Tedarik Etme ve Nakil Suçu (TCK m. 188/3)

Bu fıkra, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin ülke içinde ruhsatsız veya ruhsata aykırı olarak gerçekleştirilen ticari amaçlı dolaşımını kapsamaktadır. Eylemler şunlardır: satma, satışa arz etme, başkalarına verme (tedarik etme), sevk etme, nakletme, depolama, satın alma, kabul etme ve bulundurma.

• Ceza Miktarı: On yıldan az olmamak üzere hapis cezası ve bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezası.
• Çocuklara Yönelik Suç: Uyuşturucu maddenin çocuğa verilmesi veya satılması halinde, verilecek hapis cezası on beş yıldan az olamaz.
• Satışa Arz Etme: Maddenin henüz satış aşamasına gelmese dahi, ticari amaçla hazırlandığını gösteren hareketlerdir. Yargıtay kararları uyarınca; maddenin küçük ve aynı miktarda paketlenmesi, hassas terazi/paketleme malzemesi, müşteri listeleri veya toplu para ele geçirilmesi gibi olgular bu suça delil teşkil eder.
• Ticari Amaçlı Satın Alma/Bulundurma: Suçun oluşması için satın almanın/bulundurmanın kişisel kullanım sınırlarını aşan ticari bir amaca yönelik olması gerekir. Bu ayrım, maddenin miktarı ve yukarıda belirtilen Yargıtay kriterleri esas alınarak yapılır.

3. Uyuşturucu Üretiminde Kullanılan Madde Temini Suçu (TCK m. 188/7)

Uyuşturucu veya uyarıcı etkisi olmamasına rağmen, bu maddelerin üretiminde kullanılan ve ithali veya imali resmi makamların iznine bağlı olan kimyasalların; ülkeye ithal, imal, satım, satın alma, sevk, nakil, depolama veya ihraç edilmesi bu suçu oluşturur.

• Ceza Miktarı: Sekiz yıldan az olmamak üzere hapis cezası ve bin günden yirmi bin güne kadar adli para cezası.

Uyuşturucu Madde Ticaretinde Ağırlaştırıcı Nedenler

Cezanın tayininde, uyuşturucu maddenin niteliği, miktarı, failin özellikleri ve suçun işleniş biçimi gibi unsurlar dikkate alınır. Başlıca ağırlaştırıcı sebepler şunlardır:

• Maddenin Nitelikli Türleri: Eroin, kokain, morfin, sentetik kannabinoid ve türevleri gibi maddelerin imal, ihraç, satım ve sevkinde ceza yarı oranında artırılır.
• İştirak Halinde İşlenmesi: Suçun, suç işlemek amacıyla örgütlenmeksizin (iştirak halinde) en az üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi durumunda ceza yarı oranında artırılır.
• Örgüt Faaliyeti: Suçun, suç işlemek amacıyla kurulmuş bir örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenmesi halinde ise ceza bir katı oranında artırılır.
• Meslek Sahipleri Tarafından İşlenmesi: Suçun; tabip, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, hemşire gibi sağlık hizmeti veren veya kimyacılık/ecza ticareti ile iştigal eden kişiler tarafından işlenmesi halinde verilecek ceza yarı oranında artırılır.

Uyuşturucu Madde Ticaretinde Etkin Pişmanlık (TCK m. 192)

Etkin pişmanlık, faillerin suçun ortaya çıkmasına ve diğer suç ortaklarının yakalanmasına gösterdikleri yardım nedeniyle cezadan indirim veya muafiyet sağlayan bir hükümdür.

• Tam Muafiyet (Resmi Makamlar Haberdar Olmadan Önce): Failin, resmi makamlar tarafından haber alınmadan önce suçu, suç ortaklarını veya uyuşturucu maddelerin saklandığı/imal edildiği yerleri yetkili mercilere bildirerek faillerin yakalanmasını veya maddenin ele geçirilmesini sağlaması durumunda ceza verilmez.
• İndirim (Resmi Makamlar Haberdar Olduktan Sonra): Failin, suçun resmi makamlarca haber alınmasından sonra dahi, suçun ve diğer faillerin ortaya çıkmasına veya yakalanmasına yardımcı olması halinde, yardımın niteliğine göre cezası dörtte birinden yarısına kadar bir oranda indirilir.

Şartlar: Fail tarafından sağlanan bilgilerin, suçu ve diğer failleri ortaya çıkaracak nitelikte somut ve somut sonuç doğuracak bilgiler olması gerekmektedir. Tahmini veya soyut beyanlar etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanmasına engel teşkil edebilir.

Uyuşturucu Maddesinde Kişisel Kullanım Sınırları

Uyuşturucu madde ticareti suçu ile uyuşturucu madde kullanımı arasındaki somut olaya göre değerlendirme ile suç tipinin tespiti Yargıtay kararları kapsamında yapılmaktadır.

T.C. YARGITAY CEZA GENEL KURULU E. 2014/10-7 K. 2014/322 T. 10.6.2014 ;

‘Kişisel kullanım için kabul edilecek miktar; kişinin fiziksel ve ruhsal yapısıyla uyuşturucu veya uyarıcı maddenin niteliğine; cinsine ve kalitesine göre değişiklik göstermekle birlikte; Adli Tıp Kurumunun mütalaalarında esrar kullananların her defasında 1-1,5 gram olmak üzere günde üç kez esrar tüketebildikleri bildirilmektedir.’

HSYK 2013 Tarihli Uyuşturucu Madde Kişisel Kullanım Sınırı Kararı

Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu, 16-19 Mayıs 2013 tarihli hukuki müzakare toplantı tutanağı ile uyuşturucu madde kişisel kullanım miktarı/sınırı konusunda;

“Yaygın uygulama kriterlerine göre, her ne kadar mahkemelerde yıllık 1 kg esrar; bulunudurma kişisel ihtiyaç miktarı olarak bilinse de uyuşturucu madde nakletme ve ticaret suçlarında; daha küçük miktarlar taşınarak bu suç işlendiği için yıllık net 600-700 gram üzerindeki esrar maddesinin; ticaret amacıyla bulundurma olarak Yargıtayca benimsendiği gözlenmiştir.

Eroin ve kokain maddelerinde başka bir yan delil yoksa kişiden ele geçirilen 20 gram ve üzeri madde; uyuşturucu madde içeren sentetik haplarda ise 50 adet ve üzerinin kullanım amacıyla değil ticaret amacıyla bulundurulduğu yine Yargıtayca benimsendiği paylaşılmıştır. Yapılan araştırmalarda esrar maddesinde günlük kullanım miktarının 2 gram; eroinde 150 miligram, kokainde 60 miligram, kokainde 60 miligram, haplarda 3-4 adet olduğu görülmüştür.

Kişide yukarıda paylaşılan miktarlardan daha düşük ancak birden fazla çeşit uyuşturucu madde ele geçtiğinde de fiilin ticaret suçunu oluşturacağı değerlendirilmiştir. Bu kıstaslar temel olarak gözetilir. Ancak her dosya ve her sanık kendine özgü şartlarıyla değerlendirilmelidir.” görüşünü paylaşmıştır.

Bu makalede sunulan tüm bilgiler, ceza hukukunun genel esaslarını özetlemekte olup, bilgilendirme ve tavsiye niteliğindedir. Hukuk, dinamik bir alan olup, her somut olayın kendine özgü koşulları, delilleri ve yasal yorumları farklılık arz edebilir.

Unutulmamalıdır ki, internet üzerinden edinilen genel bilgiler, kişisel durumunuza özel hukuki tavsiyenin yerine geçemez. Hukuki sürecinizi doğru, hızlı ve hak kaybı yaşamadan yönetmek için mutlaka uzman bir avukata danışarak ilerlemeniz önemle tavsiye edilir.