Kira Uyuşmazlıkları · · 10 dk okuma

Kira Tespit Davası mı, Uyarlama Davası mı? 5 Yıl Kuralı, Yargıtay Kriterleri ve 9 Aylık Hedef Süre

Kira Tespit Davası mı, Uyarlama Davası mı? 5 Yıl Kuralı, Yargıtay Kriterleri ve 9 Aylık Hedef Süre

Kısa cevap: Kira bedeli emsallerin altında kaldıysa ve kira ilişkisi 5 yılı doldurduysa doğru yol, Türk Borçlar Kanunu m. 344 uyarınca açılan kira tespit davasıdır; mahkeme emsal kiraları ve hak ve nesafet indirimini dikkate alarak yeni bedeli belirler. 5 yıl dolmadan yalnızca enflasyon ve piyasa artışı gerekçesiyle TBK m. 138’e dayalı uyarlama davası açılamaz; Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 2025 yılında bu konudaki istinaf daireleri arasındaki görüş ayrılığını bu yönde gidermiştir. Uyarlama davası; savaş, salgın, afet, ani kur şoku veya olağan dışı imar değişikliği gibi gerçekten öngörülemeyen olağanüstü durumlar için istisnai bir yoldur.

Gayrimenkul piyasasındaki hızlı değer değişimleri ve ekonomik dalgalanmalar, uzun süreli kira sözleşmelerinde başlangıçta kurulan edimler arası dengeyi kısa sürede bozabilmektedir. Mevcut kira bedeli emsallerin çok altında kaldığında (ya da ticari kiralarda öngörülemeyen bir kriz nedeniyle kiracı için katlanılamaz hale geldiğinde) taraflar genellikle iki hukuki yolu düşünür: TBK m. 344 uyarınca kira tespit davası ve TBK m. 138 uyarınca aşırı ifa güçlüğüne dayalı kira uyarlama davası.

Uygulamada bu iki davanın birbirinin yerine kullanılması, 5 yıllık sürenin göz ardı edilmesi veya dava dilekçesinde hukuki sebebin yanlış kurulması, davaların reddine ve ciddi zaman kaybına yol açmaktadır. Bu yazıda iki dava türünü; Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin güncel kararları, arabuluculuk dava şartı ve 13. Yargı Paketi gündemindeki “9 aylık hedef süre” ışığında karşılaştırıyoruz.

1. Kira Tespit Davası (TBK m. 344): 5 Yıl Kuralı ve Hak ve Nesafet İndirimi

Kira tespit davası (kanundaki adıyla kira bedelinin belirlenmesi davası), yalnızca konut ve çatılı iş yeri kiralarında uygulanan ve yeni kira döneminde ödenecek kira bedelinin mahkemece belirlenmesini amaçlayan bir davadır. Dava kiraya veren tarafından açılabileceği gibi, kira bedelinin indirilmesi amacıyla kiracı tarafından da açılabilir. Görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir (HMK m. 4/1-a).

6098 sayılı TBK’nın 344. maddesi, mahkemenin kira bedelini belirlerken uygulayacağı ölçütleri kira ilişkisinin süresine göre ikiye ayırır. Burada belirleyici eşik 5 yıldır.

A. 5 Yılı Dolmayan Kira İlişkilerinde Tespit: TÜFE On İki Aylık Ortalama Sınırı

Yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedeline ilişkin taraflar arasında yapılacak anlaşmalar, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki (TÜFE) on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla geçerlidir. Taraflar bu konuda bir anlaşma yapmamışsa, kira bedeli bu oranı geçmemek koşuluyla hâkim tarafından kiralananın durumu göz önüne alınarak hakkaniyete göre belirlenir (TBK m. 344/1-2).

Dolayısıyla kira ilişkisi 5 yılı doldurmamışsa, kira tespit davası açılsa bile mahkeme kural olarak TÜFE on iki aylık ortalama tavanının üzerine çıkamaz ve kira bedelini piyasa rayicine (emsallere) çekemez.

Not: Konut kiralarında 11.06.2022 – 01.07.2024 arasında uygulanan %25 artış sınırı (7409 sayılı Kanun ile eklenen geçici düzenleme) sona ermiştir. Bugün konut ve çatılı iş yeri kiralarında aynı TÜFE on iki aylık ortalama sınırı uygulanmaktadır.

💡 Hesaplama Aracı: Mevcut sözleşmenizde yasal sınıra göre yapılabilecek artışı görmek için Kira Artış Hesaplama Aracı sayfamızı kullanabilirsiniz.

B. 5 Yılı Dolduran Kira İlişkilerinde Tespit: Emsal Kira + Hakkaniyet

Beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde ve bundan sonraki her beş yılın sonunda, yeni kira yılında uygulanacak kira bedeli TÜFE tavanına bağlı kalınmaksızın belirlenir (TBK m. 344/3). Mahkeme bu aşamada şu unsurları birlikte değerlendirir:

  • TÜFE’deki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı,
  • Kiralananın durumu: fiziki özellikleri, konumu, kullanım amacı (mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesiyle),
  • Benzer nitelikteki taşınmazların emsal kira bedelleri,
  • Hakkaniyet: Uygulamada bu ilke hak ve nesafet (eski kiracı) indirimi olarak somutlaşır.

Hak ve nesafet indirimi nasıl uygulanır? Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin yerleşik uygulamasına göre bilirkişi, taşınmazın boş olarak yeniden kiraya verilmesi halinde getireceği rayiç bedeli belirler; mahkeme bu bedelden, kiracının eski kiracı olduğunu ve kiracılık süresini gözeterek indirim yapar. Kararlarda indirim oranı genellikle %5 ile %20 arasında takdir edilmektedir. İndirim hiç yapılmaması ya da oranın gerekçesiz belirlenmesi bozma sebebi olarak görülmektedir. Endeks (TÜFE) yöntemiyle bulunan bedelden ayrıca eski kiracı indirimi yapılmaz.

C. 5 Yıllık Süre Nasıl Hesaplanır?

5 yıllık süre, ilk kira sözleşmesinin başlangıç tarihinden itibaren hesaplanır. Taraflar arasında aynı taşınmaz için yeni bir sözleşme imzalanmış olması, süreyi kendiliğinden yeniden başlatmamaktadır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 2026 yılında basına yansıyan bir kararında da yenilenen sözleşmenin üzerinden 5 yıl geçmemiş olsa bile ilk sözleşmenin başlangıcına göre geçen sürenin gözetilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Ancak yenileme sırasında kira bedeli o tarihteki emsallere göre yeniden belirlenmişse, bu durum değerlendirmeyi etkileyebilir.

2. Kira Uyarlama Davası (TBK m. 138): Kira İlişkilerinde Aşırı İfa Güçlüğü

Hukukumuzda sözleşmeye bağlılık (ahde vefa / pacta sunt servanda) ilkesi esastır. Ancak sözleşmenin kurulduğu andaki koşullar sonradan öngörülemez biçimde değişir ve edimler arasındaki denge bir taraf aleyhine katlanılamayacak ölçüde bozulursa, işlem temelinin çökmesi (clausula rebus sic stantibus) gündeme gelir. TBK m. 138’de düzenlenen aşırı ifa güçlüğü, bu ilkenin kanundaki karşılığıdır.

Madde metni borçludan söz etse de Yargıtay uygulamasında kira bedelinin uyarlanmasını hem kiracı (indirim için) hem de kiraya veren (artış için) isteyebilmektedir. Kira uyarlama davalarında da görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir.

TBK m. 138’e Göre Uyarlamanın 4 Birlikte Aranan Şartı

  1. Olağanüstü ve öngörülemez bir durum: Sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenemeyecek olağanüstü bir durum ortaya çıkmış olmalıdır.
  2. Durumun uyarlama isteyen taraftan kaynaklanmaması: Olağanüstü hal, uyarlama talep eden tarafın kusurundan veya ticari tercihlerinden doğmamış olmalıdır.
  3. İfa istemenin dürüstlük kuralına aykırı düşmesi: Yeni durum, sözleşmenin kurulduğu andaki dengeyi bir taraf aleyhine, ondan ifanın istenmesini dürüstlük kuralına (TMK m. 2) aykırı kılacak ölçüde değiştirmiş olmalıdır.
  4. Edimin henüz ifa edilmemiş ya da ihtirazi kayıtla ifa edilmiş olması: Çekince konulmadan ödenmiş geçmiş kira dönemleri için uyarlama istenemez. Kira, sürekli edimli bir sözleşme olduğundan uyarlama, kural olarak henüz ifa edilmemiş (gelecekteki) kira dönemleri için talep edilir.

Uyarlama mümkün değilse, sürekli edimli sözleşmelerde kural olarak dönme yerine fesih hakkı kullanılır (TBK m. 138/2).

Yargıtay’ın Kritik Kararı: Enflasyon, 5 Yıl Dolmadan Uyarlama Sebebi Değildir

Uygulamada, 5 yılı dolmamış kira sözleşmelerinde (örneğin 2. veya 3. kira yılında) kiraya verenlerin yüksek enflasyonu gerekçe göstererek doğrudan TBK m. 138’e dayalı uyarlama davası açtığı sıkça görülüyordu. İstinaf daireleri arasında bu konuda farklı kararlar verilmesi üzerine Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, 10.03.2025 tarihli ve 2024/1083 E., 2025/1439 K. sayılı kararıyla görüş ayrılığını gidermiştir. Karara göre:

  • Konut ve çatılı iş yeri kiralarında kira bedelinin değişen ekonomik koşullara göre belirlenmesi, özel ve emredici bir düzenleme olan TBK m. 344’teki sisteme tabidir.
  • Dönem içinde gerçekleşen enflasyon ve kira bedelinin emsallerin gerisinde kalması, 5 yıllık süre dolmadan TBK m. 138 uyarınca uyarlamayı gerektirmez. Aksi kabul, kanun koyucunun öngördüğü 5 yıllık sistemi etkisiz bırakır.
  • Buna karşılık doğal afet, salgın, savaş, darbe, ağır ekonomik kriz, ani ve aşırı kur dalgalanmaları, olağan dışı imar değişiklikleri veya olağan dışı vergi artışları gibi TBK m. 138’in diğer şartlarını taşıyan durumlarda uyarlama davası her zaman açılabilir.
  • Uyarlama kararları istisnai niteliktedir; sözleşmedeki kira artış şartını ortadan kaldırmaz.

Yabancı para cinsinden kiralar: Kira bedeli döviz olarak belirlenmişse, 5 yıl geçmedikçe kira bedelinde değişiklik yapılamaz; ancak kanun bu durumda aşırı ifa güçlüğüne ilişkin hükümleri açıkça saklı tutmuştur (TBK m. 344/4). Ani ve olağanüstü kur hareketleri bu nedenle uyarlama davasının en klasik örneklerindendir.

Sonuç olarak uyarlama davasında, genel enflasyonun ötesinde, işlem temelini çökerten somut ve öngörülemez olayın; kira bedeli ile emsaller arasındaki farkın bu olaydan kaynaklandığının delillerle ve bilirkişi incelemesiyle ispatlanması gerekir.

3. Karşılaştırma Tablosu: Kira Tespit Davası ve Kira Uyarlama Davası

KriterKira Tespit Davası (TBK m. 344)Kira Uyarlama Davası (TBK m. 138)
Uygulama alanıYalnızca konut ve çatılı iş yeri kiraları.Arsa, arazi, açık otopark dahil tüm kira sözleşmeleri.
5 yıl kuralıDava her zaman açılabilir. Ancak emsal kira ve hakkaniyet incelemesi için kira ilişkisinin 5 yılı doldurmuş olması gerekir; aksi halde TÜFE tavanı uygulanır.Süre şartı yoktur. Ancak 5 yıl dolmadan yalnızca enflasyon gerekçesiyle açılamaz (Yargıtay 3. HD, 2024/1083 E., 2025/1439 K.).
İspat edilmesi gerekenOlağanüstü durum gerekmez; sürenin dolması ve emsal kira bedelleri yeterlidir.Öngörülemez olağanüstü durum ve işlem temelinin çöktüğü somut delillerle ispatlanmalıdır.
Kararın hüküm ifade ettiği tarihTBK m. 345’teki şartlar sağlanmışsa yeni kira döneminin başından itibaren.Yargıtay uygulamasında kural olarak dava tarihinden itibaren; geçmiş dönemler ancak ihtirazi kayıtla ödenmişse.
Görevli mahkemeSulh Hukuk MahkemesiSulh Hukuk Mahkemesi
Zorunlu arabuluculukDava şartıdır (6325 s. HUAK m. 18/B).Dava şartıdır (6325 s. HUAK m. 18/B).
İcraya konulmaKesinleşmeden icra takibine konu edilemez.Kira farkı alacağı bakımından uygulamada kesinleşmenin beklenmesi gerekir.

4. Zorunlu Arabuluculuk: Dava Açmadan Önceki İlk Adım

7445 sayılı Kanunla 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’na eklenen 18/B maddesi uyarınca, 01.09.2023 tarihinden itibaren kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Kira tespit ve kira uyarlama davaları bu kapsamdadır. İlamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin takipler ise bu şartın dışındadır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenmelidir.

5. Kritik Usul Kuralı: Yeni Dönemden Geçerlilik İçin “30 Gün” Şartı (TBK m. 345)

Kira tespit davası her zaman açılabilir. Ancak mahkemece belirlenecek yeni kira bedelinin içinde bulunulan yeni kira döneminin başından itibaren geçerli olabilmesi için TBK m. 345’teki iki ihtimalden birinin gerçekleşmesi gerekir. Bu kuralın kaçırılması, kiraya verene bir tam kira yılı kaybettirebilir.

  1. Sözleşmede artış şartı yoksa: Dava, yeni kira döneminin başlangıcından en geç 30 gün önce açılmalı ya da kiraya veren bu süre içinde kiracıya kira bedelinin artırılacağını yazılı olarak bildirmiş olmalıdır. Bildirimin, dönem başından en az 30 gün önce kiracıya ulaşması gerekir (uygulamada noter ihtarnamesi tercih edilir).
  2. Sözleşmede artış şartı varsa: Kira sözleşmesinde kira bedelinin artırılacağına ilişkin bir hüküm bulunuyorsa, dava yeni kira döneminin sonuna kadar açıldığında belirlenen bedel o dönemin başından itibaren kiracıyı bağlar. Bu durumda 30 günlük süre aranmaz.

⚠️ Önemli Uyarı: Arabuluculuk dava şartı olduğundan, sözleşmede artış şartı bulunmayan durumlarda arabuluculuk sürecinin uzaması nedeniyle 30 günlük sürenin kaçırılma riski vardır. En güvenli yol, yeni dönemin başlangıcından en az 30 gün önce noter aracılığıyla yazılı bildirimde bulunmak ve arabuluculuk başvurusunu da erken yapmaktır.

Harç ve masraflar: Kira tespit davasında nispi harç, istenen (veya tespit edilen) kira bedeli ile mevcut kira bedeli arasındaki farkın bir yıllık tutarı üzerinden hesaplanır. Dava açılış harcı ve gider avansını önceden planlamak için Dava Dosya Masrafı Hesaplama Aracı üzerinden tahmini hesaplama yapabilirsiniz.

6. 13. Yargı Paketi Gündemi: Kira Davalarında “9 Aylık Hedef Süre” Ne Anlama Geliyor?

Kira uyuşmazlıklarında hem kiraya verenlerin hem de kiracıların yaşadığı en büyük sorun, yargılamanın uzunluğudur. Sulh Hukuk Mahkemelerindeki iş yükü, keşif ve bilirkişi süreçleri ile istinaf incelemesi nedeniyle bir kira tespit davasının kesinleşmesi uygulamada çoğu zaman yıllar alabilmektedir.

Kira tespit ilamları kesinleşmeden icraya konulamadığından (Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu, 12.11.1979 T., 1979/1 E., 1979/3 K.) bu gecikme iki taraf için de ciddi sonuçlar doğurur:

  • Kiraya veren, dava boyunca eski bedeli tahsil eder; karar kesinleştiğinde toplu fark alacağı enflasyon karşısında değer kaybetmiş olur.
  • Kiracı ise davanın sonunda birikmiş kira farklarını ve yargılama giderlerini tek seferde ödemek zorunda kalabilir.

Mevcut durum (Kasım 2026): Adalet Bakanlığı tarafından kamuoyuna açıklanan hedeflere göre, hazırlıkları süren 13. Yargı Paketi kapsamında kira tespit davalarının 9 ay, tahliye davalarının ise 1,5 yıl (18 ay) içinde sonuçlandırılması amaçlanmaktadır. Ancak bu yazının güncellendiği tarih itibarıyla paket henüz TBMM’ye sunulmamıştır; kanun teklifinin metni kamuoyuyla paylaşılmamıştır. Dolayısıyla 9 aylık süre şu an bağlayıcı bir kanun hükmü değil, açıklanmış bir hedeftir. Bu hedefin hangi usul araçlarıyla (keşif ve bilirkişi süreçlerinin hızlandırılması, duruşma aralıklarının kısaltılması vb.) hayata geçirileceği, teklif metni yayımlandığında netleşecektir.

Bu arada, 31.07.2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 12. Yargı Paketi (7589 sayılı Kanun) ile hukuk yargılamasında duruşmalar arasındaki sürenin kural olarak 3 ayı geçmemesi öngörülmüştür. Bu düzenlemenin kira davalarının süresine etkisi de yakından izlenmelidir. 📌 Süreç ve Adliye Rehberi: Arabuluculuk başvurusu, ihtarname ve duruşma aşamalarını adım adım incelemek için Kira Tespit ve Tahliye Süreci Rehberi sayfamızı; Ankara’daki Sulh Hukuk Mahkemelerinin konum ve ulaşım bilgileri için Ankara Adliye Rehberi sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

3 yıllık kiracımın ödediği kira piyasanın çok altında kaldı. Emsal kiraya yükseltmek için hangi davayı açabilirim?

Kira ilişkisi 5 yılı doldurmadığı için açacağınız kira tespit davasında mahkeme emsal kira araştırmasına göre değil, TÜFE on iki aylık ortalama sınırı içinde karar verir. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 10.03.2025 tarihli kararına göre yalnızca enflasyon ve emsallerle oluşan fark, 5 yıl dolmadan TBK m. 138’e dayalı uyarlama davası için yeterli değildir. Uyarlama ancak ani kur şoku, afet veya olağan dışı imar değişikliği gibi öngörülemeyen olağanüstü bir durum ispatlanabilirse mümkündür. Çoğu durumda doğru strateji, yasal sınır içinde artış yapmak ve 5 yılın dolacağı dönemi TBK m. 345’teki sürelere göre planlamaktır.

Arabuluculuk nedeniyle yeni kira döneminin başlamasına 30 günden az kaldı. Ne olur?

Kira sözleşmenizde kira bedelinin artırılacağına ilişkin bir hüküm varsa, davayı yeni kira döneminin sonuna kadar açmanız halinde mahkeme belirlenen bedeli dönemin başından itibaren uygular. Sözleşmede böyle bir hüküm yoksa ve dönem başından en az 30 gün önce kiracıya yazılı bildirimde de bulunmadıysanız, belirlenen bedel kural olarak bir sonraki kira yılından itibaren geçerli olur.

Kira tespit kararı çıktıktan sonra birikmiş kira farklarını hemen icraya koyabilir miyim?

Hayır. Yargıtay İçtihadı Birleştirme kararı uyarınca kira tespit ilamları kesinleşmeden icraya konulamaz; bu kural ilamdaki yargılama giderleri ve vekâlet ücreti için de geçerlidir. Kararın istinaf veya temyiz aşamasından geçerek ya da kanun yoluna başvurulmayarak kesinleşmesi beklenmelidir. Kesinleşmeden sonra birikmiş kira farkları için icra takibi başlatılabilir.

Kira tespit ve kira uyarlama talepleri aynı davada birlikte ileri sürülebilir mi?

İki talebin hukuki sebebi, ispat şartları ve kararın hüküm ifade ettiği tarih birbirinden farklıdır. Bu nedenle dava dilekçesinde taleplerin terditli (kademeli) olarak mı ileri sürüldüğü, yoksa tek bir hukuki sebebe mi dayandığı HMK m. 111 çerçevesinde açıkça belirtilmelidir. Aksi halde talep belirsizliği nedeniyle usuli sorunlar yaşanabilir.

Kira tespit davasında “eski kiracı indirimi” (hak ve nesafet indirimi) yapılması zorunlu mu?

5 yılın dolmasından sonra emsal kira bedellerine göre yapılan tespitte, Yargıtay’ın yerleşik uygulamasına göre bilirkişinin belirlediği boş rayiç bedelden kiracının eski kiracı olduğu gözetilerek indirim yapılması gerekir. Oran hâkimin takdirindedir ve kararlarda genellikle %5 ile %20 arasında, kiracılık süresi gibi somut koşullara göre gerekçelendirilerek belirlenir. İndirim yapılmaması veya oranın gerekçesiz bırakılması bozma sebebi olabilir.

Döviz cinsinden kira sözleşmelerinde kira bedeli değiştirilebilir mi?

Kira bedeli yabancı para olarak belirlenmişse 5 yıl geçmedikçe kira bedelinde değişiklik yapılamaz. Ancak TBK m. 344/4, aşırı ifa güçlüğüne ilişkin hükümleri saklı tutmuştur. Bu nedenle ani ve olağanüstü kur hareketleri halinde 5 yıl dolmadan da TBK m. 138’e dayalı uyarlama davası açılabilir.

Bu bilgi notu; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, Yargıtay 3. Hukuk Dairesi içtihatları ve Kasım 2026 itibarıyla kamuoyuna yansıyan yargı paketi çalışmaları çerçevesinde genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Kira tespiti, aşırı ifa güçlüğüne dayalı uyarlama ve tahliye süreçlerinde süre ve hak kaybı yaşamamak için sözleşmenizin özel şartlarına göre bir gayrimenkul ve kira hukuku avukatından destek almanız önerilir. Sorularınız için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Devam edin

Benzer içerikler

Bu konuda somut durumunuzu konuşmak ister misiniz?